Bir Sayıştay denetim raporunda 21 bulgu yer alıyor. Mudanya Belediye yönetimi ise yaptığı açıklamada bazı tespitlerin teknik ayrıntı, kayıt hatası veya geçmiş dönemlerden devralınan sorunlar olduğunu belirtiyor. Peki mesele gerçekten birkaç muhasebe kaydından mı ibaret?

Sayıştay’ın 21 Bulgusu: Mudanya’da Her Şey Gerçekten Yolunda mı?

Kamu yönetiminde denetim, yalnızca geçmişte yapılan işlemlerin kontrol edilmesi değildir. Aynı zamanda kurumun ne kadar doğru yönetildiğini, kamu kaynaklarının nasıl kullanıldığını ve gelecekte benzer sorunların yaşanmaması için hangi önlemlerin alındığını gösteren önemli bir mekanizmadır.

Mudanya Belediyesinin 2025 yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim Raporu da bu açıdan dikkatle okunmayı hak ediyor.

Kasım ayı Belediye Meclisi toplantısında Belediye Başkanı, Sayıştay raporunda yer alan tespitler hakkında meclis üyelerine bilgi verdi. Başkanın açıklamasına göre raporda toplam 21 bulgu bulunuyordu. Bunların 6'sı mali tablolarla, 15'i ise diğer idari ve mali uygulamalarla ilgiliydi.

Başkan, bulguları açıklarken bazı konuların eski yıllardan kaldığını, bazılarının teknik ve kayıt düzeltmesi niteliğinde olduğunu, önemli bir kısmı için de gerekli çalışmaların başlatıldığını ifade etti.

Ardından 13 Kasım tarihinde Mudanya Belediyesi tarafından kamuoyuna bir açıklama yapıldı. Bu açıklamada, Sayıştay raporuna ilişkin basında çıkan haberlerin gerçeği yansıtmadığı belirtilerek çeşitli bulgulara yönelik belediyenin değerlendirmelerine yer verildi.

Elbette belediyelerin denetlenmesi ve eksikliklerin ortaya çıkarılması başlı başına olumsuz bir durum değildir. Aksine, denetim mekanizmasının çalışması kamu yararınadır. Ancak asıl mesele, raporda yazanları dinlemekten ziyade, bu tespitlerin bize belediyenin yönetim anlayışı hakkında ne söylediğini doğru değerlendirmektir.

Çünkü Sayıştay raporunda yer alan her bulgu aynı ağırlıkta değildir. Bir muhasebe kaydının yanlış tutulmasıyla kamu taşınmazlarının mevzuata aykırı kullandırılması veya belediye gelirlerinin yeterince takip edilmemesi aynı kategoride değerlendirilemez.

Mesele yalnızca muhasebe kayıtları değil

Raporun en dikkat çekici bölümlerinden biri, belediyenin iç kontrol sistemine ilişkin değerlendirmedir.

Sayıştay, Mudanya Belediyesinin iç kontrol sisteminin mevzuata uygun olarak kısmen kurulduğunu tespit ediyor.

Raporda; hassas görevlere ilişkin prosedürlerin belirlenmediği, risklerin gerçekleşme ihtimali ve olası etkilerine göre önem düzeylerinin yeterince değerlendirilmediği, belirlenen riskleri kabul edilebilir seviyeye indirecek kontrol faaliyetlerinin oluşturulmadığı belirtiliyor.

Dahası, ön mali kontrol sisteminin mevzuata uygun kurulmadığı, ön mali kontrol yönergesinin bulunmadığı, güncel bir Kamu İç Kontrol Standartlarına Uyum Eylem Planı'nın olmadığı ve belediyede iç denetim biriminin kurulmadığı ifade ediliyor.

Bunlar yalnızca muhasebe kayıtlarıyla ilgili teknik ayrıntılar değildir.

Bir belediyede iç kontrol; harcamaların, ihalelerin, taşınmazların, gelirlerin ve personel işlemlerinin belirli kurallar çerçevesinde yürütülmesini sağlayan yönetim mekanizmasıdır.

Dolayısıyla burada sorulması gereken soru şudur: Bir belediyede bu mekanizmalar yeterince kurulmamışsa, hataların ortaya çıkmasını yalnızca denetim dönemine mi bırakacağız?

866 ruhsatsız iş yeri, 2.705 eksik vergi mükellefiyeti

Sayıştay raporunda belediye gelirleri ve ruhsat işlemleriyle ilgili tespitler de oldukça dikkat çekici.

Rapora göre Mudanya sınırları içerisinde ruhsat alması gereken 2.406 faal iş yeri bulunuyor. Bunların 1.540'ının iş yeri açma ve çalışma ruhsatı mevcutken, 866 iş yerinin ruhsatsız faaliyet gösterdiği tespit edilmiş.

Bir başka bulgu ise çevre temizlik vergisiyle ilgili.

Vergi dairesi kayıtlarında aktif iş yeri olarak görünen ve çevre temizlik vergisi mükellefiyeti tesis edilmesi gereken 5.217 iş yerinden yalnızca 2.512'sinin mükellefiyet kaydı bulunuyor. 2.705 iş yerinin ise çevre temizlik vergisi mükellefiyeti tesis edilmemiş.

Bu rakamlar bize ne söylüyor?

Bir tarafta belediye sınırları içerisinde faaliyet gösteren iş yerlerinin ruhsatlandırılması, diğer tarafta bu iş yerlerinden alınması gereken vergilerin takibi konusunda ciddi bir kayıt ve denetim ihtiyacı var.

Belediye Başkanı, mecliste yaptığı açıklamada ruhsatsız iş yerlerinin tespiti için saha çalışmalarının sürdüğünü ve yapay zekâ destekli bir yazılım alınmasının hedeflendiğini belirtti.

Teknolojiden yararlanmak elbette olumlu. Ancak belediyecilikte asıl başarı, sorunları ortaya çıktıktan sonra tespit etmek değil, bunların oluşmasını önleyecek sistemleri zamanında kurabilmektir.

Üstelik bu konuların bir kısmının 2022 yılı Sayıştay denetiminde de gündeme geldiği ve önceki raporun izleme tablosunda yerine getirilmediği belirtilen bulgular arasında yer aldığı görülüyor.

Belediyenin taşınmazları kimin, hangi usulle kullanılıyor?

Raporda üzerinde özellikle durulması gereken bir diğer konu belediyeye ait taşınmazların kullandırılması.

Sayıştay, belediyenin doğrudan iştiraki olan şirkete ihale yapılmaksızın kullandırılan taşınmazlar bulunduğunu tespit etmiş. Raporda iki taşınmazın bedelli, bir taşınmazın bedelsiz olarak encümen kararıyla; üç taşınmazın ise herhangi bir karar olmaksızın belediye şirketine kullandırıldığı belirtiliyor.

Ayrıca dolaylı iştirak konumundaki şirkete, belediye meclisi kararıyla ihale yapılmaksızın sekiz yıllığına üst hakkı verilen bir taşınmaz da raporda yer alıyor.

Belediye Başkanı bu konuyu mecliste açıklarken zeytinyağı fabrikası örneğini de verdi. Uygulamanın kamu yararı amacı taşıdığını, ihale sürecinde belediye şirketinin de yer almasının rekabet ve fiyat bakımından farklı sorunlar doğurabileceğini ifade etti.

Ancak burada tartışılması gereken, yapılan işlemin iyi niyetli olup olmadığı değil; kamu taşınmazlarının hangi hukuki usulle kullandırılması gerektiğidir.

Kamu yararı amacı taşıyan bir projenin dahi mevzuatın öngördüğü usullere uygun yürütülmesi gerekir. Bir taşınmazın atıl kalmaması veya ekonomik değer üretmesi, ihale ve kiralama mevzuatının dışına çıkılması için tek başına gerekçe oluşturmaz.

Üstelik Sayıştay raporunda yalnızca belediye şirketlerine kullandırılan taşınmazlar yok.

Belediyeye ait bürolardan 19 tanesinin belirli bir bedel karşılığında vakıf ve derneklere kullandırıldığı ve bu işlemlerin mevzuata uygun olmadığı tespit edilmiş.

Belediye yönetimi, bu kullanımların sosyal ve kültürel faaliyetleri desteklemek amacıyla yapılan iş birliği protokollerine dayandığını savunmuş. Ancak Sayıştay, 5393 sayılı Belediye Kanunu'nun 75'inci maddesindeki taşınmaz tahsisinin kapsamını hatırlatarak dernek ve vakıflara bu kapsamda tahsis yapılamayacağını, kiralama niteliği taşıyan kullanımlar için de 2886 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanması gerektiğini belirtmiş.

Belediyenin 13 Kasım tarihli açıklamasında da bu protokollerin mevzuata uygun hâle getirilmesi için inceleme yapıldığı ifade ediliyor.

Burada altını çizmek gerekir: Derneklerin veya vakıfların faaliyetlerini desteklemek başka, belediyeye ait taşınmazların mevzuata uygun usuller dışında kullandırılması başkadır.

Kamu malı, iyi niyetli amaçlarla dahi olsa kişisel veya kurumsal takdire göre değil, kanunların belirlediği usullerle yönetilmelidir.

Pazar yerlerinde yetki devri meselesi

Sayıştay raporunun 14'üncü bulgusu da pazar yerlerinin işletilmesi ve işgal harcı tahsilatıyla ilgili.

Rapora göre belediye ile ilgili meslek kuruluşu arasında imzalanan protokolle pazar yerlerinin işletme hakkı devredilmiş, işgal harçları ise belediye personeli yerine meslek kuruluşu tarafından tahsil edilmiş.

Sayıştay, Pazar Yerleri Hakkında Yönetmelik uyarınca pazar yerlerinin belediye veya belediyenin yüzde 50'den fazla pay sahibi olduğu iştirakleri tarafından işletilmesi gerektiğini, işletme yetkisinin devredilemeyeceğini ve işgal harçlarının belediyenin yetkilendirdiği kişilerce tahsil edilmesi gerektiğini belirtiyor.

Başkan, mecliste pazar yerlerinin tamamının değil bazı hizmetlerin devredildiğini anlatmaya çalıştıklarını ancak Sayıştay'ın bu açıklamayı yeterli bulmadığını ifade etmişti.

Belediyenin 13 Kasım tarihli açıklamasında ise ilgili protokolün iptal edildiği bildirildi.

Bu gelişme elbette önemlidir. Ancak burada sorulması gereken, yalnızca protokolün iptal edilip edilmediği değil; geçmiş uygulamanın hangi tarihte sona erdirildiği, tahsilatların nasıl yürütüldüğü ve benzer sorunların tekrar yaşanmaması için hangi tedbirlerin alındığıdır.

Personel, sosyal denge ve ihale uygulamaları

Raporun personel yönetimiyle ilgili bölümleri de göz ardı edilmemeli.

Kadrolu 36 işçiden bazılarının 50 ila 400 gün arasında birikmiş yıllık izinleri bulunduğu tespit edilmiş. Başkan ise mecliste bazı personelin kayıtlarında 500-700 güne varan izin birikimleri olduğunu söyleyerek bunların göreve geldikten sonra düzeltilmeye çalışıldığını belirtti.

Diğer taraftan 2025 yılında belediye şirketinden doğrudan hizmet alımı kapsamında çalıştırılan personelden 71 kişinin arşiv araştırması tamamlanmadan işe başlatıldığı, iki personel hakkında arşiv araştırması yapılmadığı ve dokuz kişi için araştırma sonrasında değerlendirme komisyonunun toplanmadığı raporda yer alıyor.

Zabıta kadrosunda olmayan yedi personelin zabıta hizmetlerinde görevlendirilmesi de ayrı bir bulgu olarak kayda geçmiş. Belediye yönetimi bu personelin kolluk yetkisi kullanmadığını, yardımcı işlerde çalıştırıldığını savunmuş. Ancak Sayıştay, personele zabıta kıyafeti ve teçhizatı verilmesini de dikkate alarak bu açıklamayı yeterli bulmamış.

Sosyal denge tazminatı sözleşmesi konusunda ise 1 Nisan 2024-31 Aralık 2025 dönemini kapsayan sözleşmede, yasal kapsamın dışında ek sosyal ve mali haklara yer verildiği tespit edilmiş. Kreş ücretleri, mesai dışı ulaşım, bazı hukuki yardım ve afet destekleri ile bayram ödemeleri ve yemek bedellerine ilişkin hükümler raporda örnek gösterilmiş.

Belediye, 2026 yılında yemek ödemelerinin mevzuata uygun hâle getirildiğini, sosyal denge sözleşmesi kapsamında bayram ikramiyesi ödenmediğini ve sonraki sözleşmelerde mevzuat sınırlarına dikkat edileceğini bildirmiş.

İhale ve yapım işleri bakımından da önemli tespitler bulunuyor.

2025 yılı bütçesinde mal alımları için 144,4 milyon TL, yapım işleri için 45,1 milyon TL ödenek ayrılmış. Buna karşılık ilgili doğrudan temin ve pazarlık usulü harcamalarının, mal alımlarında 57,8 milyon TL'ye, yapım işlerinde 13,7 milyon TL'ye ulaştığı ve yüzde 10 sınırının Kamu İhale Kurulunun uygun görüşü alınmadan aşıldığı belirtilmiş.

Burada bir ayrımı doğru yapmak gerekiyor: Doğrudan temin veya pazarlık usulü, mevzuatta yer alan yasal yöntemlerdir. Sayıştay'ın tespiti bu yöntemlerin varlığı değil, ilgili harcamalarda yüzde 10 sınırının Kurulun uygun görüşü alınmadan aşılmasıdır. Dolayısıyla konuyu yalnızca kayıt veya evrak eksikliği olarak değerlendirmek, rapordaki asıl tespiti eksik aktarmak olur.

Ayrıca bazı yapım işlerinde şantiye defterlerinin tutulmadığı ve sözleşmede bulunmayan iş kalemleri için yeni birim fiyatların analize dayanmadan belirlendiği tespit edilmiş.

Bunlar, belediyenin yaptığı işlerin yalnızca tamamlanıp tamamlanmadığıyla değil, hangi maliyetle, hangi kayıt ve kontrol mekanizmasıyla yürütüldüğüyle de ilgili konular.

Başkanın açıklaması ile raporun ortaya koyduğu tablo

Belediye Başkanı, meclisteki konuşmasında bazı bulguların çok önemli olmadığını, bazı işlemlerin yalnızca kayıt düzeltmesi gerektirdiğini ve birçok konuda çalışmaların başlatıldığını ifade etti.

Örneğin kredi kartı tahsilatlarının kamu bankası hesabına 20 gün içinde aktarılmaması konusunda, bir veya iki günlük gecikmeler yaşandığını ve bunun büyük bir sorun olmadığını söyledi.

Oysa Sayıştay'ın tespiti yalnızca bir günlük gecikme meselesi değil. Belediyenin bankalarla ödeme ve tahsilat işlemlerine ilişkin protokolünün bulunmaması ve kredi kartı tahsilatlarının mevzuatta belirtilen azami 20 günlük süreyi aşmasıdır.

Başkanın açıklamasında dikkat çeken bir başka nokta ise maden işletmelerinden alınması gereken belediye payı.

Başkan, bu konuda gerekli üretim verilerine ulaşamadıklarını, ilgili kurumların bilgi paylaşmadığını ve tahakkuk ettirilen alacağın da davalık olduğunu belirtti.

Bu açıklama, belediyenin karşılaştığı yetki ve veri sorunlarını ortaya koyuyor olabilir. Ancak belediyenin gelirlerini takip etmek, tahakkuk ettirmek ve tahsil etmek için hangi kurumsal adımları attığı da kamuoyunun bilmesi gereken bir konu.

Ayrıca raporun ekindeki önceki denetim izleme tablosu, bazı sorunların 2022 yılından beri devam ettiğini gösteriyor. Yüzde 10 ihale sınırının aşılması, depozito ve teminatların vade ayrımı yapılmadan izlenmesi, ruhsatsız iş yerleri, yıllık izinler, eğlence vergisi ve amortisman uygulamaları bu kapsamda yer alıyor. Maden payı takibi ise önceki raporda kısmen yerine getirilmiş olarak gösterilmiş.

Bir başka ifadeyle, bazı başlıklar yalnızca 2025 yılına özgü yeni tespitler değil; geçmiş denetimlerde de gündeme gelmiş ve izlenmesi gereken konular.

Açıklamada yer verilmeyen bulgular da cevap bekliyor

Belediyenin 13 Kasım tarihli açıklamasında Sayıştay raporundaki bazı bulgulara değinilmiş olsa da raporda yer alan bütün tespitler aynı açıklıkla ele alınmış değil.

Örneğin belediyenin iç kontrol sisteminin kısmen kurulmuş olması, ön mali kontrol yönergesinin bulunmaması, güncel iç kontrol eylem planının hazırlanmamış olması ve iç denetim biriminin bulunmaması gibi kurumsal yönetimi doğrudan ilgilendiren tespitler açıklamada kapsamlı biçimde ele alınmıyor.

Aynı şekilde yıllık izinlerin birikmesi, eğlence vergisinin takibi, teminat ve depozitoların izlenmesi, banka ve kredi kartı tahsilatlarının aktarılması, belediye taşınmazlarının iştiraklere kullandırılması ve yapım işlerine ilişkin kayıt ve fiyatlandırma eksiklikleri de raporun önemli başlıkları arasında.

Bu konulara açıklamada yer verilmemiş olması, elbette kabul edildikleri anlamına gelmez. Ancak cevaplanmadıkları gerçeğini de ortadan kaldırmaz.

Kamuoyunun bilmesi gereken yalnızca belediyenin hangi bulgulara cevap verdiği değil, hangi bulguların neden açıklamasız kaldığıdır.

Sayıştay raporu bir suçlama değil, yönetim için uyarıdır

Bu noktada özellikle üzerinde durulması gereken bir husus var:

Sayıştay denetimlerinde tespit edilen her eksiklik; kamu zararı, yolsuzluk veya işlenmiş bir suç anlamına gelmemektedir. Denetim raporları, kamu kurumlarının mali tablolarını, idari işleyişini ve mevzuata uygunluğunu değerlendiren belgelerdir.

Sayıştay raporlarının kamu kurumlarının mali tablolarını, idari işleyişini ve mevzuata uygunluğunu değerlendirdiği doğrudur. Ancak bu raporların ortaya koyduğu tespitlerin Mudanya açısından ne ifade ettiğini değerlendirecek, önceliklerini belirleyecek ve belediye yönetiminden hesap soracak olan da biz Mudanyalılarız.

Bir eksikliğin doğrudan kamu zararı, yolsuzluk veya suç anlamına gelmemesi, o eksikliğin önemsiz olduğu anlamına gelmez. Mevzuata aykırılıkların, idari aksaklıkların ve mali yönetim sorunlarının sonuçlarını değerlendirmek için mutlaka bir suç oluşmasını mı beklemeliyiz?

Belediye açıklamasında bazı sorunların geçmiş dönemlerden devralındığı özellikle vurgulanıyor. Peki, geçmişten devralınan bu sorunlar neden hâlâ devam ediyor? Göreve geldiğiniz günden bu yana geçen sürede bunların hangilerini tespit ettiniz, hangilerini giderdiniz, hangileri için hangi somut adımları attınız?

Bir sorunun önceki yönetimden devralınmış olması, mevcut yönetimin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Aksine, o sorunu çözmek için göreve gelen yönetimin öncelikli sorumluluklarından biri hâline getirir.

Dahası, bu eksikliklerin önemli bir bölümü Sayıştay denetiminden önce belediyenin kendi iç denetim ve kontrol mekanizmalarıyla tespit edilemez miydi? Tespit edildiyse neden zamanında kamuoyuyla paylaşılmadı? Edilmediyse belediyenin iç kontrol sistemi ne ölçüde çalışıyor? Kamuoyunun bilgilendirilmesi için Sayıştay raporunun yayımlanmasını mı beklemek gerekiyor?

Sayın Dalgıç, göreve geldiğiniz ilk aylarda belediyenin geçmiş on yıllık hesaplarının bağımsız denetimden geçirildiğini açıklamıştınız. Ancak kamuoyuna yansıyan meclis açıklamalarında, söz konusu raporun hazırlandığı fakat paylaşılmak istenmediği ifade edildi.

O gün kamuoyuyla paylaşılmayan bu raporun hangi tespitleri içerdiğini, hangi sorunları ortaya çıkardığını ve bu tespitler doğrultusunda ne gibi işlemler yapıldığını bugün sormak da Mudanyalıların hakkıdır.

Şeffaflık, yalnızca bir denetim raporunun kamuya açık olduğunu söylemek değildir. Şeffaflık; sorunları kendiliğinden ortaya koymak, alınan kararları ve yapılan işlemleri açıklamak, eksikliklerin giderilmesi için verilen sözleri somut sonuçlarla göstermek demektir.

Mudanyalılar açıklama değil, somut sonuç bekliyor

Bir belediyenin taşınmazını kiraya vermesi, bir derneğe destek olması, personeline sosyal hak sağlaması veya hizmet alımı yapması tek başına yanlış değildir. Ancak bunların tamamı kanunların çizdiği sınırlar, şeffaflık, eşitlik, rekabet ve kamu yararı ilkeleri içerisinde yürütülmelidir.

Asıl mesele de tam olarak budur.

Bir belediyenin yönetim başarısı, yalnızca yaptığı hizmetlerin sayısıyla ölçülemez. O hizmetlerin hangi kaynaklarla, hangi usullerle, hangi maliyetlerle ve ne kadar hesap verebilir bir sistem içerisinde gerçekleştirildiği de en az hizmetin kendisi kadar önemlidir.

Mudanya Belediyesinin önünde şimdi açık bir sorumluluk bulunuyor: Sayıştay'ın tespit ettiği eksiklikleri yalnızca sözlü açıklamalarla değil, somut düzeltmelerle gidermek; geçmişten gelen sorunların tekrar etmesini önlemek ve kamuoyuna hangi bulgunun ne zaman, hangi işlemle giderildiğini göstermek.

Sayıştay raporu bir belediyeyi mahkûm etmek için değil, daha iyi yönetilmesini sağlamak için vardır. Ancak rapordaki 21 bulguyu dinleyip ardından bunların bir bölümünü teknik ayrıntı veya küçük eleştiri olarak değerlendirmek, kamuoyunun bütün sorularına cevap vermiyor.

Mudanya'nın kaynakları da, taşınmazları da, gelirleri de, geleceği de Mudanyalılarındır. Bu kaynakların nasıl yönetildiğini sormak ise kimsenin siyasi tercihi değil, her vatandaşın hakkıdır.

Abdullah Enez EKİM